Bazen düşünüyorum; biz ne ara birbirimizin sesini duymayı bıraktık da, ses kayıtlarını “x2 hızda” dinlemeye başladık? Ne zaman göz göze gelmenin yerini bir emojiyle onay almak aldı?

Bir zamanlar buluşmak vardı, şimdi yazışmak var. Eskiden beklemek vardı, şimdi alternatif bolluğunun sarhoşluğu var. Eskiden ayrılık olurdu, şimdi takipten çıkma var. Eskiden çıkma teklifi yapılırdı, şimdi adına özgürlük denilen sanal takılma kültürü var. Sosyalleşmek, âşık olmak, öfkelenmek, hatta yas tutmak bile artık ekran ışığına sığdı. Artık birinin kalbini değil, gönderisini konuşuyoruz; birinin sesine değil, filtresine âşık oluyoruz. Sonra diyoruz ki, yalnızım.

***

Eskiden sokaklardan çocuk kahkahası gelirdi. Şimdi çocuklar tabletlere gömülmüş, konuşmuyor. Anneler “hadi dışarı çık” derdi; şimdi “evde otur, başıma iş çıkarma” deniyor. Çocuk dışarının tehlikesinden korunurken, ekranın içine hapsediliyor. Oysa bir çocuğun ilk ekranı annesinin yüzüdür; gülümseyen, dinleyen, ışık saçan bir yüz. Ama o yüz artık “ışık iyi mi, açı güzel mi?” derdinde.

***

Evlerde tablo hep aynı: çocuk çizgi filmde, anne Reels’te, baba bahis sitesinde. Herkes birbirine “çok bakma ekrana” diyor, elinde telefonla. Beğeniler dopamin gibi akıyor, bizse mutluluk sanıyoruz. Bir kalp emojisi geliyor, beyin “bağlantı kurdum” deyip seviniyor. Ama ortada ne kahkaha var, ne ses, ne nefes. Sadece görülüyorum sanrısı var. Yeni çağın afyonu işte tam da bu: “Görülüyorum, o halde varım.” Ama görünür oldukça kayboluyoruz.

***

Can sıkıntısının yerini trendleri kaçırma korkusu aldı. Oysa can sıkıntısı, ruhun seni çağırmasıdır. “Kalk, üret” der. Ama biz o sesi bastırıyoruz. Çünkü sistem diyor ki: “Yaratma, taklit et. Farklı olma, uygun ol.” Ve o anda başlıyor modern çağın panik nöbeti: FOMO, yani Fear of Missing Out — bir şeyleri kaçırma korkusu. Her paylaşım “sen eksiksin” diyor ve zihin hemen kıyas moduna geçiyor: “Ben neden orada değilim? Benim neden öyle bir hayatım yok?”

***

Ekranda kendine başka hayatlar izletiyorsun: lüks arabalar, geziler, estetikli bedenler… Sonra kendi gerçeğine dönüyorsun: küçük bir ev, büyük bir kredi kartı borcu ve elinde telefon. Sonuç, koca bir noksanlık. Bundan kaçmak için herkes gibi sahneye benzeri oyunlar sunuyor ve sahte görülmüşlüğün kısa süreli hazzına bağımlı oluyor. Tatilde bile “story’ye ne koysam?” diye düşünen ruhlar. Gerçekten yaşamak yerine “yaşar gibi görünmek”le meşgul bir nesil.

***

Oysa FOMO’nun panzehiri var: JOMO — Joy of Missing Out. Bir şeyleri kaçırmanın keyfi. “Evet, orada değilim ama kendimle varım. Kaçırmadım, kendime kaçtım” diyebilmek. Ne büyük lüks. Çünkü ekran seni özgünlükten değil, benzerlikten besler. Kendin olmayı değil, başkası gibi olmayı öğretir. Artık bizi ailemiz değil, algoritmalar büyütüyor.

***

Çözüm ekranı şeytanlaştırmak ya da yasaklamak değil. Gençlere üretme, katılma, paylaşma alanı açmak gerekir. Atölyeler, gönüllülük projeleri, açık hava sahaları… Sosyalleşmek, üretkenlik ve fayda sağlayabilmek ruhun rehabilitasyon alanlarıdır. Gençleri seyirci değil, üretici yapmanın tek yolu budur. Çünkü beğeni değil, aidiyet iyileştirir.

***

Biz gençleri sokaktan alıp ekrana koyduk. Sonra da “neden asosyal oldular?” diye sorduk. Eğer ekran cemiyetinden bir toplum çıkaracaksak yapmamız gereken basit: Gençleri izlemek yerine dinlemek, onlara ekonomik ve sosyal ortamlar yaratmak ve “görülme arzusu”nu “değer görme”ye çevirmek.