30.11.2025 - 21:11
YAYINLANMATürk sinemasının iki büyük ismi: Nuri Bilge Ceylan ve Zeki Demirkubuz. Biri Cannes’da Altın Palmiye kazanmış, uluslararası alanda “auteur” kabul edilen bir yönetmen; diğeri aynı festivalde yarışmış, ödül alamamış ama Türkiye’de adeta bir tarikat şeyhi gibi sevilen, kült statüsüne erişmiş bir başka yalnız adam. Yıllardır medyada ve sinema çevrelerinde bu ikiliyi birbirine rakip gösteren bir söylem vardır, haksız da sayılmaz. 90’ların başında yolları kesişmiş, birbirlerinden çok şey öğrenmiş, birbirine derin bir saygı (ve belki biraz kıskançlık) besleyen iki figür diyebiliriz.
****
Nuri Bilge Ceylan’ın sineması görselliğin baskın olduğu bir sinemadır. Fotoğrafçı kökenli olması tesadüf değildir; uzun plan-sekanslar, neredeyse hareketsiz kamera ve doğanın ağır ritmi onun imzasını taşır. “Kış Uykusu”nda Kapadokya’nın uçsuz bucaksız vadileri, karakterlerin iç dünyasını dışa vurur. Seyirciyi “bakmaya” zorlar Ceylan; zamanı öyle bir yavaşlatır ki, bir kar tanesinin daldan düşüşü bile felsefi bir soruya dönüşür. Etkisi açıkça Tarkovski’den gelir; “Bir Zamanlar Anadolu’da”nın gece sahneleri “Stalker”ın ruhunu taşır. Zeki Demirkubuz ise tam tersine hareketli kamera, dar mekanlar ve loş ışık kullanır. “Kader”deki Beyoğlu ara sokaklarında sigara dumanı içinde kaybolan karakterler, adeta boğulma hissini somutlaştırır. Demirkubuz seyirciyi “hissetmeye” iter; duygular uzun cümlelerle değil, bir tokatla ya da sessiz bir bakışla patlar. Dostoyevski onun ana kaynağıdır; “Yazgı”, “İtiraf” ve “Kader” üçlemesi, “Yeraltından Notlar”ın sinemasal uzantıları gibidir. Kısaca: Ceylan gökyüzüne, Demirkubuz toprağın altına bakar; biri zamanı genişletir, diğeri sıkıştırır.
***
Ceylan’ın kahramanları genellikle “kaybetmiş aydın”dır. “Kış Uykusu”ndaki Aydın emekli tiyatrocu, entelektüel ama yalnız bir taşra ağasıdır; “Ahlat Ağacı”ndaki Sinan ise yazar olma hayaliyle taşraya sıkışmış bir üniversite mezunudur. Bu karakterler çok konuşur; Çehov vari uzun diyaloglarla kendi çaresizliklerini dökerler. Demirkubuz’un dünyasında ise “sokak adamları” vardır. “Masumiyet”teki Yusuf hapisten yeni çıkmış, konuşmayı bile beceremeyen bir şiddet potansiyelidir; “Kader”deki Bekir aşkı uğruna her şeyini yakan bir kaybedendir. Acı burada uzun cümlelerle değil, bir bıçakta ya da içe atılmış bir yumrukta dışa vurur. Dolayısıyla Ceylan Türkiye’nin “vitrin” yüzünü, yani eğitimli ama yabancılaşmış orta-üst sınıfını çekerken; Demirkubuz “arka mahalle”yi, konuşamayan, şiddeti içinde biriktiren alt sınıfları anlatır.
***
Ceylan’da kadınlar çoğu zaman arka planda, hatta “gizem” olarak kalır. “Kış Uykusu”nda Nihal güçlü görünse de hikâyenin asıl sahibi Aydın’dır. “Ahlat Ağacı”nda Hatice’nin kısa ama unutulmaz sahnesi bir istisnadır. Kadın, Ceylan’da genellikle bir soru işareti olarak bırakılır. Demirkubuz’da ise kadın hikâyenin ta kendisidir. Uğur (“Masumiyet” ve “Kader”), Zagor’un karısı (“C Blok”), Bekir’in annesi… Hepsi erkeklerin hayatını belirleyen, onları mahveden ya da kurtaran figürlerdir. Demirkubuz’un kadınları hayatın her anında agresiftir; sessiz kalamazlar. Suskunlukları bile tepkiden gelir.
***
Ceylan seyirciyi bilinçli bir mesafede tutar. Filmlerini izlerken kendinizi bir müzedeki tabloların önünde gibi hissedersiniz: çok güzel, çok sanatsal, ama bazen “bu benim hayatımla ne alakası var?” diye sorarsınız. Bir süre sonra o mesafe erir ve film içinizi yakar. Demirkubuz ise mesafeyi ortadan kaldırır; seyirciyi karakterin boğazına yapışmış gibi hissettirir. İzlerken rahatsız olursunuz, çünkü o karanlık sizin de içinizde bir yerlerde duruyordur.
***
1990’ların başında ikisi de asistanlık yaparken tanışmış, aynı mahalleden gelmişlerdir. Aralarında zaman zaman soğukluk olduğu söylense de, karşılıklı saygı hep açıkça bellidir. Nejat İşler’in “Ceylan tasarlanmış, Demirkubuz kirli” sözü yıllardır tartışılır; aslında bu iki kelime farkı çok güzel özetler. 2023’te Ceylan “Kuru Otlar Üstüne”yle, Demirkubuz “Hayat”la yine sahnedeydi. İkisi de hâlâ çalışıyor, hâlâ suskun, hâlâ yalnız. Her şeye rağmen bu ikilin varlığı bizler için kazanç, Türk sineması bu ikisi olmadan eksik kalırdı. Biri bize gökyüzünü, diğeri yeraltını gösterirken ikisinin birlikte insanın tamamını açığa çıkarır. Rekabet ettirmektense ikisinden de bir şeyler kapmak hepimiz için en iyisi.
22.03.2026 - 21:01
15.03.2026 - 21:15
08.03.2026 - 21:24
02.03.2026 - 21:15
01.03.2026 - 21:17
22.02.2026 - 21:14
15.02.2026 - 21:05
08.02.2026 - 21:06
01.02.2026 - 21:12
25.01.2026 - 21:56
18.01.2026 - 21:03
11.01.2026 - 21:07
04.01.2026 - 21:03
21.12.2025 - 21:03
14.12.2025 - 21:22
07.12.2025 - 21:10
23.11.2025 - 21:11
16.11.2025 - 21:05
12.10.2025 - 21:03
05.10.2025 - 21:22
28.09.2025 - 21:18
21.09.2025 - 21:05
14.09.2025 - 21:04
07.09.2025 - 21:09
02.09.2025 - 21:14
31.08.2025 - 21:01
24.08.2025 - 21:06
17.08.2025 - 21:11
10.08.2025 - 21:34
02.08.2025 - 21:09
30.07.2025 - 21:24
28.07.2025 - 19:37
06.07.2025 - 19:47
29.06.2025 - 21:06
22.06.2025 - 21:16
15.06.2025 - 20:48
08.06.2025 - 21:06
01.06.2025 - 21:05
25.05.2025 - 21:08
18.05.2025 - 21:08
11.05.2025 - 21:13
04.05.2025 - 21:19
27.04.2025 - 21:04
20.04.2025 - 06:00
13.04.2025 - 06:00
06.04.2025 - 06:00
30.03.2025 - 06:00
23.03.2025 - 06:00
16.03.2025 - 06:00
09.03.2025 - 06:00
02.03.2025 - 06:00
23.02.2025 - 06:00
16.02.2025 - 06:00
10.02.2025 - 06:00
02.02.2025 - 06:00
26.01.2025 - 06:00
21.01.2025 - 06:00
12.01.2025 - 06:00
05.01.2025 - 06:00
29.12.2024 - 06:00
15.12.2024 - 06:00
08.12.2024 - 06:00
01.12.2024 - 06:00
17.11.2024 - 06:00
10.11.2024 - 06:00
03.11.2024 - 06:00
27.10.2024 - 06:00
20.10.2024 - 06:00
13.10.2024 - 06:00
06.10.2024 - 06:00
29.09.2024 - 06:00
22.09.2024 - 06:00
15.09.2024 - 06:00
08.09.2024 - 06:00
01.09.2024 - 06:00
25.08.2024 - 06:00
20.08.2024 - 06:00
12.08.2024 - 06:00
04.08.2024 - 06:00
28.07.2024 - 06:00
21.07.2024 - 06:00
14.07.2024 - 06:00
07.07.2024 - 06:00
30.06.2024 - 06:00
23.06.2024 - 06:00
19.06.2024 - 06:00
09.06.2024 - 06:00
02.06.2024 - 06:00
19.05.2024 - 06:00
12.05.2024 - 06:00
05.05.2024 - 06:00
28.04.2024 - 06:00
21.04.2024 - 06:00
14.04.2024 - 06:00
10.04.2024 - 06:00
07.04.2024 - 06:00
01.04.2024 - 06:00
24.03.2024 - 06:00
17.03.2024 - 06:00
10.03.2024 - 06:00
03.03.2024 - 06:00
25.02.2024 - 06:00
18.02.2024 - 06:00
12.02.2024 - 06:00
06.02.2024 - 06:00
BİR CEVAP YAZ
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir