GÖNÜL GÖZÜYLE HAK DİLİYLE…

Kumsal Şimşek

25.03.2026 - 21:10

YAYINLANMA

25.03.2026 - 21:10

YAYINLANMA

Sadece cengâverlikle kalmayıp, asaletin, adaletin, temiz ahlakın ve derin zevk anlayışının vazgeçilmez sembolü olan Türkler, kıtalar arasında tarihi yolculuğa çıkmış nadir milletlerden biri olmuş, gözlerinin zevki ve emeklerinin hakkı ile medeniyet tarihine imza koymuştur. Ecdadımız mana âleminin samimi, her türlü mübalağa ve gösterişten uzak, engin güzelliğini, devirlerin tecrübe ve zevk süzgecinden eleyerek, kendi estetik anlayışı içinde, iç dünyalarının bir nevi dışa vurumu olan motiflerden meydana getirdikleri desenleri eserlerine nakış nakış işlemişlerdir.

Toplumların gelenek görenek, zevk anlayışı ve inançlarını bir takım sembollerle ifade etme biçimleri olan motifler, aralarında on binlerce kilometrelik coğrafya farklılıklarına rağmen kökü Türk kültürü ve Türk mitolojisi gibi iki ana kaynağa dayanır. Bu sembolik ifadelerin hepsi insana özgü duyguları barındırır. Atalarımızın gönül gözü ile ilmik ilmik işlediği, hak sözü ile dillendirdiği bu desenler, mimari eserlerde, dokumalarda, mezar taşlarında, süs eşyalarında asırlardır kullanılagelmiştir.

***

Yalnız ülkeler arasındaki uzaklıklar değil, binlerce yıllık zaman aşımına rağmen, millî gelenek olarak kullanılan motifler, günümüze kadar gelebilmiştir. Meselâ, M.Ö. 500 yıllarından kalma Pazırık Kurganından çıkan bir önlükteki ok-yay motifinin Antalya Kırkgöz Han’ın taç kapısında görmek ayrıca Türklerin ayak bastığı tüm coğrafyalarda ki mezar taşlarına işlenen benzer motifler şüphesiz Türk Kültürü’ndeki köklü millî birliğin varlığını, ayrıca millî geleneklerin devamlılık ve yaygınlığını bizlere gösteren keskin delillerdir. Yeter ki, ilgililer ve aydınlarımız, bu eşiz millî kültür hazinelerimizi titizlikle korumaya yardımcı olsunlar. Bilhassa binlerce yıllık millî motiflerden bir kaçının, ülkemiz ve yeni Türk Cumhuriyetleri paralarını süslediğini görmek, atalarımızın kutlu ruhlarını sevindirecektir.

***

Motifleri ortaya çıktıkları döneme göre İslamiyet öncesi: Ön Türk, Hun ve Göktürk, İslamiyet sonrası Karahanlı, Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı Dönemi olarak kendi içinde sınıflandırmak mümkündür. İslamiyet’ten önceki dönemlerde yaşam şartlarının bir sonucu olarak hayvan temalı motiflere ağırlık veren Türkler ilerleyen dönemlerde coğrafi konumda yaşanan değişimim sonucu olarak ve farklı kültürlerle yeni etkileşimler doğrultusunda süsleme sanatlarına farklı motifleri de eklemişlerdir.

***

Özellikle İslamiyet’in kabul edilişi ile Türk süsleme sanatlarında önemli değişiklikler yaşanmıştır. Anadolu Selçuklu Devleti döneminde çeşitlilik bakımından oldukça zengin bir sürece girilmiştir. Bu süreçte özellikle geometrik desenler ile yapılan süslemeler yoğunluk kazanmıştır. Geometrik motifler kadar bitki temalı motifler de Selçuklu Sanatında önemli bir yer tutmuştur. Özellikle 13. y.y. da iyice stilize olmuş olan bu motifler, zaman zaman asılları belli olmayacak şekle dönüşerek hatai ismini almıştır. Orta Asya’da Hun döneminden Selçuklu dönemine kadar kullanılan hayvan figürleri ve hayali yaratıklar Selçuklu döneminde ve sonrasında Osmanlı imparatorluğu döneminde iyice stilize edilerek bitkisel motifler ile birlikte kullanılmış zamanla da tamamen yok olmuştur .

***

Selçuklu döneminden sonra Osmanlı döneminde de Türk Sanatı her alanda zirveye ulaşmıştır. Sanatsal anlamda oluşturulan her eser farklı desen ve motiflerle süslenmiş, hem estetik hem de sembolik anlam bakımından zengin içerikli ürünler ortaya çıkarılmıştır. Şüphesiz mezar taşlarının da süsleme sanatı içerisinde önemli bir yeri vardır. Özellikle 18. ve 19. yüzyılda batılılaşma süreci içerisinde Avrupai Barok ve Rokoko Üslupları süslemenin her alanında daha etkili olmuş mezar taşları da bu etkiden nasibini almıştır.

***

Böylece klasik dönemde daha sade bir işçiliğe sahip olan mezar taşlarında, 18. asırla beraber çiçek buketleri, vazolu çiçekler, kurdeleler, taçlar, yapraklar vb. sıklıkla karşımıza çıkar. Ne yazık ki 20. yüzyılda ise, sanat ve estetik kaygılardan uzak, üzerinde her hangi bir bezeme unsurunun bulunmadığı sade ve sıradan mermer ya da beton malzemeden imal edilmiş baş ve ayak şâhîdeli mezarlar yer almıştır.

SON SÖZ

Hiç şüphesiz sembolik motifler salt bir süsleme unsuru olmanın ötesinde, kökleri tarih öncesine giden kültürel, sosyal, dini, felsefi ve mitolojik boyutlarıyla bir toplumun yaşantısını belgeler niteliktedir.

BİR CEVAP YAZ

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yorumlar (0 Yorum)

GÖNÜL GÖZÜYLE HAK DİLİYLE…

Kumsal Şimşek

BİR CEVAP YAZ

Diğer Yazıları

ŞAİR VE ÖLÜM (2)

ŞAİR VE ÖLÜM (1)

DÖRT SAYISININ MİSTİK YOLCULUĞU

MEZAR TAŞLARINDA ÜÇ SAYISININ ŞİFRESİ

TÜRK KÜLTÜRÜNDE TAMGALAR

KAYBOLAN DEĞERLER

ON İKİ HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ- AT

OLMAYAN TARİH BİLİNCİMİZ!

ANTALYA’DA KAYA ÇİZİMLERİ

MEZAR TAŞLARINDA ‘KANDİL’ MOTİFLERİ

TÜRKLERDE HÜKÜMDARLIĞIN SEMBOLÜ

BEŞİK EŞİK KEŞİK

MEZARLARDAKİ ‘EL’ SEMBOLLERİ

YOK OLAN DEĞERLERİMİZ

YUNUS DER Kİ…

İLAHİ KUDRETİ HATIRLATANLAR

KAZ AYAĞI TAMGA

SARIKIZ’IN KAZLARI

BAĞIMSIZLIĞIN SİMGESİ

YANAN AĞAÇLAR YANAN RUHLAR

CENNET DAMGASI

TÜRK KAYA ÇİZİMLERİ

OBADAN YATIRA

GEÇMİŞTEN BUGÜNE KURBAN BAYRAMI

DAĞLARIN İZİNDE-OBOO

ÖTENİN KAPISINDAKİ ESTETİK

SEKİZ KÖŞELİ YILDIZ

TÜRK MİTOLOJİSİ VE MEZAR TAŞLARI

TOPRAĞI BOL OLSUN

GÜL MOTİFİ

KUŞ SEMBOLİZMİ

SELÇUKLU YAPILARINI SÜSLEYEN VARLIKLAR

MEZAR TAŞLARINDA UZUN SAÇLARIN SIRRI

MEZAR TAŞLARINDA HURMA TASVİRLERİ

TAŞLARIN DİLİYLE GEÇMİŞİN SIRLARI

MEZAR TAŞLARINDA ‘İBRİK’ TASVİRLERİ

12 HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ - YILAN YILI

TÜRK KÜLTÜRÜNÜN SESSİZ TANIKLARI

ÇAVULDUR BOYU DAMGASI

MEZAR TAŞLARINDA ‘GÜNEŞ’ MOTİFLERİ

HER ŞEY SUSAR TAŞLAR KONUŞUR

MEZAR TAŞLARINDA MERDİVEN MOTİFLERİ

MEZARA TAHTA DİKME GELENEĞİ

KAZ AYAĞI TAMGASI

TARAK TAMGA

ZAFERİN, HÂKİMİYETİN VE KUDRETİN TEMSİLCİSİ

AĞIT VE SIĞIT ÜZERİNE NOTLAR

Mezara ters ayna bırakma geleneği

Aşkını tarihe kazımak

ESKİ TÜRKLERDE SAÇ KAVRAMI

TÜRKLERDE ÖLÜM OLGUSU

Son Yolculuk: Barktan türbeye

DİLEK AĞACI VE TEMSİLİ BEŞİK

GÜNEŞ VE AY SEMBOLİZMİ

TÜRK KÜLTÜRÜNDE ‘ÜÇ’ SAYISININ ÖNEMİ

KURT KAPANI MOTİFİ

AT TASVİRLİ MEZAR TAŞLARIMIZ

ANTALYA’NIN BAŞKURT’U

PABUÇU DAMA ATILANIN HİKÂYESİ

HER MEZAR TAŞININ ALTINDA TARİH YATAR

SAHİPSİZ MİRASA DAİR NOTLAR

KUDRETİN, HAKİMİYETİN VE ZAFERİN TEMSİLCİSİ

HIDIRELLEZ-YENİDEN DOĞUŞ

CAMİ TASVİRLİ MEZAR TAŞLARIMIZ

KROMLEKLİ YAPILARA ANTALYA’DAN BİR ÖRNEK

ATALARIMIZIN İMZALARI

ÖLÜM SANAT VE KADIN

ANTALYA’DA BİR BAŞKURT

TÜRK KADINI

TAĞRAĞ’DAN TUĞRA’YA

UMAY İNANIŞININ ANTALYA’DAKİ İZLERİ

MEZAR TAŞLARINDA BUĞDAY/BAŞAK MOTİFİ

KAYI BOYU DAMGASININ ANTALYA’DAKİ İZLERİ

AŞKINI TARİHE KAZIMAK

LALE MOTİFİNİN MEZAR TAŞLARINA YANSIMASI

12 HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ- EJDER YILI