17.06.2025 - 19:10
YAYINLANMAGeçmişten günümüze kültürümüzde ölüm ile ölen kişinin gömüldüğü yer konusunda çeşitli inanış ve uygulamalar gelişmiştir. Ölümün yarattığı yokluk hissi ve geride kalanların bu yoklukla mücadele etme biçimleri çeşitli defin ve mezar geleneklerinin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Dilerseniz bu uygulamalardan biri olan yatır geleneği ve Eren/Veli kültü bağlantısını kısaca ele alalım.
***
Bugün hala Anadolu’da varlığını sürdüren, evliya, dede, baba inanışlarının kökenini eski Türk inanışlarından olan Atalar Kültüne bağlayabiliriz. Türklerin bulunduğu bütün coğrafyalarda genellikle sarp yollarda taş yığınlarıyla oluşturulan ve oba/oboo (adak taşları) olarak isimlendirilen yapıları geçen haftalardaki yazılarımızda işlemiştik hatırlarsanız. Bu konuyu biraz daha geniş kapsamlı ele aldığımızda karşımıza eren mezarı/yatır konusu çıkar.
***
Hakikaten Anadolu’nun pek çok bölgesinde bulunan dağların dorukları “dede, ata, baba” vb. adlarla anılır ve her dağda bir eren mezarının bulunması tesadüf olamaz. Hun çağında ve daha sonraları, hakanlar ile büyük prenslerin mezarları da hep büyük dağlar üzerinde olduğu bilinir. Ölmüş kahramanlara ilişkin inanışların, İslami teamüllerle yeniden yorumlandığı yerler olan Anadolu’nun yatır ve türbeleri, günümüzdeki kutsal mekânlar olarak kahraman ve atalar kültünün sürdürüldüğü alanlardır. Bu kapsamda özetle İslam öncesi inanç sisteminin en önemli unsurlarından birisi olan dağ kültünün İslam dininin etkiyle birlikte “eren kültüne”; dağa atfedilen kutsallığın da mezarı dağın zirvesinde olduğuna inanılan erenin kutsallığına dönüştüğü söylenebilir.
***
Bilindiği gibi kültür bir bütündür ve dinamiktir. Toplumların inanç sistemlerinde yaşanan değişiklikler, her ne şekilde olursa olsun eski inançların bir anda yok olmasına neden olmaz. Dolayısıyla değişen inanç sistemleri az-çok birbirinden izler taşır. Bu sebepledir ki kültürümüzün bir parçası olan ozan ve kamlar yerini derviş ve şeyhlere bırakmıştır. Esasen eski Türk şamanları (kam) incelendiğinde bunların Türk veli imajına benzediği görülecektir. Bu şamanlar gelecekten haber veren, hava şartlarını değiştiren, felâketleri önleyen, hastaları iyileştiren, göğe çıkıp uçabilen, ateşte yanmayan olağanüstü kişilerdir.
***
Tüm bunlara ilaveten özellikle yüksek dağlarda bulunan yatır ya da türbe yapılarının büyüklük ve uzunluklarının da diğer mezar yapılarına göre farklı olduğu hep ilgimi çekmiştir. Buralarda yer alan yapılarda mezarın boyunun daha uzun olduğu fark edilir. Bilindiği gibi mitolojik dönem ve dinî dönem kahramanlarının olağanüstü güçleri, vücut ölçüleri ile vurgulanmıştır. Netice itibarıyla Atalar kültündeki kutsallık özellikleri kahramanlık kavramıyla birleşmekte ve kahraman atalar kültüne dönüşmektedir.
SON SÖZ
Tüm bu sebeplerden dolayı yılın belli zamanlarında halk doruklarda bulunan kutsal saydığı eren mezarlarının etrafında toplanıp ataların ruhlarına dualar eder ve kurbanlar keserler.
25.03.2026 - 21:10
17.03.2026 - 21:08
09.03.2026 - 21:07
17.02.2026 - 21:05
09.02.2026 - 21:09
27.01.2026 - 21:33
13.01.2026 - 21:09
26.12.2025 - 21:09
12.12.2025 - 21:07
04.12.2025 - 21:03
28.11.2025 - 21:08
19.11.2025 - 21:18
24.10.2025 - 21:10
06.10.2025 - 21:26
27.09.2025 - 21:12
17.09.2025 - 21:06
11.09.2025 - 21:10
30.08.2025 - 21:06
24.07.2025 - 21:09
18.07.2025 - 19:54
10.07.2025 - 21:13
03.07.2025 - 21:27
24.06.2025 - 19:43
05.06.2025 - 21:16
19.05.2025 - 21:23
10.05.2025 - 21:11
22.04.2025 - 06:00
10.04.2025 - 06:00
25.03.2025 - 06:00
12.03.2025 - 06:00
01.03.2025 - 06:00
19.02.2025 - 06:00
15.02.2025 - 06:00
02.02.2025 - 06:00
23.01.2025 - 06:00
14.01.2025 - 06:00
06.01.2025 - 06:00
28.12.2024 - 06:00
18.12.2024 - 06:00
10.12.2024 - 06:00
04.12.2024 - 06:00
26.11.2024 - 06:00
19.11.2024 - 06:00
15.11.2024 - 06:00
06.11.2024 - 06:00
26.10.2024 - 06:00
02.10.2024 - 06:00
19.09.2024 - 06:00
07.09.2024 - 06:00
28.08.2024 - 06:00
18.08.2024 - 06:00
11.08.2024 - 06:00
30.07.2024 - 06:00
22.07.2024 - 06:00
13.07.2024 - 06:00
08.07.2024 - 06:00
24.06.2024 - 06:00
17.06.2024 - 06:00
03.06.2024 - 06:00
28.05.2024 - 06:00
20.05.2024 - 06:00
13.05.2024 - 06:00
06.05.2024 - 06:00
01.05.2024 - 06:00
17.04.2024 - 06:00
05.04.2024 - 06:00
21.03.2024 - 06:00
13.03.2024 - 06:00
06.03.2024 - 06:00
27.02.2024 - 06:00
21.02.2024 - 06:00
12.02.2024 - 06:00
01.02.2024 - 06:00
22.01.2024 - 06:00
15.01.2024 - 06:00
03.01.2024 - 06:00
18.12.2023 - 06:00
08.12.2023 - 06:00
28.11.2023 - 06:00
22.11.2023 - 06:00
09.11.2023 - 06:00
06.11.2023 - 06:00
27.10.2023 - 06:00
20.10.2023 - 06:00
12.10.2023 - 06:00
08.10.2023 - 06:00
29.09.2023 - 06:00
20.09.2023 - 06:00
13.09.2023 - 06:00
06.09.2023 - 06:00
29.08.2023 - 06:00
26.08.2023 - 06:00
20.08.2023 - 06:00
15.08.2023 - 06:00
09.08.2023 - 06:00
01.08.2023 - 06:00
24.07.2023 - 06:00
19.07.2023 - 06:00
10.07.2023 - 06:00
03.07.2023 - 06:00
26.06.2023 - 06:00
24.06.2023 - 06:00
19.06.2023 - 06:00
12.06.2023 - 06:00
05.06.2023 - 06:00
20.05.2023 - 06:00
08.05.2023 - 06:00
26.04.2023 - 06:00
20.04.2023 - 06:00
12.04.2023 - 06:00
07.04.2023 - 06:00
01.04.2023 - 06:00
21.03.2023 - 06:00
14.03.2023 - 06:00
08.03.2023 - 06:00
31.01.2023 - 06:00
27.01.2023 - 06:00
21.01.2023 - 06:00
19.01.2023 - 06:00
11.01.2023 - 06:00
07.01.2023 - 06:00
31.12.2022 - 06:00
24.12.2022 - 06:00
19.12.2022 - 06:00
09.12.2022 - 06:00
02.12.2022 - 06:00
25.11.2022 - 06:00
17.11.2022 - 06:00
13.11.2022 - 06:00
10.11.2022 - 06:00
05.11.2022 - 06:00
29.10.2022 - 06:00
BİR CEVAP YAZ
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir