TÜRKLERDE HÜKÜMDARLIĞIN SEMBOLÜ

Kumsal Şimşek

19.11.2025 - 21:18

YAYINLANMA

19.11.2025 - 21:18

YAYINLANMA

Hayvanların kendilerine özgü birtakım özellikleriyle çeşitli kişilere, olaylara ya da nesnelere benzetimi, tüm dünyada olduğu gibi Türk tarihinde ve kültüründe de önemli yeri olan bir durumdur. Atalarımızın kullandığı hayvan sembollerinden bazıları geçmişteki inançlarımızdan olan Gök Tanrı dini ile ilgiliyken, bazıları da sonradan çeşitli yollarla etkisinde kaldığımız Hıristiyanlık, Budizm, Maniheizm gibi dinlerle ilgilidir. Bunlardan bazıları kimi zaman bir hükümdarın bizzat kendi adı olarak ya da kimi zaman ünvan olarak kullanılmıştır. Peki kültürümüzde önemli bir yere sahip olan “aslan”ın sembolik anlamları nelerdir?

Türklerde hayvan sembolizminin önemli öğelerinden biri olan aslan, bir burç olarak aynı isimle anılmasının yanı sıra, büyük ölçüde alplik ve yiğitlikle ilişkilendirilerek Türk hükümdarlarının isim ve unvanlarında kullanılmış, yelesiyle Alplerin uzun saçları arasında ilişki kurulmuştur. Mezar taşlarında aslan tasvirlerinin görülmesi sebebi olarak araştırmacılar, aslanın ölen kişinin ruhuna gökyüzü seyahatinde yardımcı olduğu görüşünde hemfikirdir.

Başlangıçta Şamanizm gibi eşitlikçi ve natüralist bir inancı benimseyen Türkler, Şamanist inanç doğrultusunda hayvanların ve doğanın kutsiyeti olmak üzere; kurttan türeme, ağaç kovuğundan doğma gibi efsaneler ile var-oluş mitoslarını oluşturmuşlardır Aslan ‘zafer kazanan, iyilik getiren ve aydınlık veren’ bir hayvan olarak kabul edilmiştir. Yine aynı şekilde güç, kuvvet, hâkimiyet ve hükümdarlığı sembolize eden bir simge olarak kullanılan aslan, Türk tarihinin en başından itibaren birçok Türk Devletinde paraların üstünde, bayraklarda, hükümdar tahtlarında, mimari eserlerde, gerek sözlü gerekse yazılı pek çok edebi eserde kullanılmıştır.

Hun Türklerinden başlayarak Kök Türkler, Uygurlar, Karahanlılar (Arslanhanlılar), Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu Devletlerinde aslan kelimesi kimi zaman doğrudan doğruya hükümdarlara isim olurken kimi zamanda hükümdarlar bu ismi sembolik anlamlarından yola çıkarak unvan olarak almışlardır. Ayrıca Osmanlı Devleti döneminde de güç ve ihtişamın bir göstergesi olarak görülen aslanlar, saraylarda aslanhane denilen özel bölümler yaptırılmak suretiyle beslenmiştir.

Çok ilginçtir, okuduğum bir makalede Saadettin Gömeç, Türk Milletinde iki büyük kolun yönetim alanında Türk Milletine hizmet ettiğini söyler ve Kurt (aşina) soyundan gelenlerin hükümdar, Tonyukuk başta olmak üzere aslan soyundan gelenlerin ise vezir olarak Türk tarihinde önemli bir yere haiz olduklarının tespitini yapmıştır. Dolayısıyla Türk Devlet geleneğinde kurt ata ile aslan ata kökenliler omuz omuza vererek yüzyıllarca Türk Milletine hizmet etmişlerdir. Hunlardan itibaren kullanılmaya başlayan aslan isminin en çok ve yoğun olarak görüldüğü devlet Karahanlılardır.

Hun dönemine ait kurganlardan çıkarılarak günümüze kadar ulaşan pek çok eserde aslan figürü yer almaktadır. Bununla beraber üzerinde aslan figürlerinin bulunduğu en önemli eserler; Esik Kurganı’ndan çıkarılan “Altın Elbiseli Adam” ve Pazırık Kurganından çıkarılan “Pazırık Halısı” dır. Yine Uygur Türklerinde hükümdarlar unvanlarının tamamlayıcısı olarak aslan kelimesini kullanmıştır., “Arslan Han Uygurları” tabiri Çin kaynaklarında geçmiştir. Eski Türkçede “yalnguk” insan demektir. Uygur yazılarında, “yalngukların arslanı iligler”,yani “insanoğlunun aslanı, hakanlardır” bilgisi kayıtlarda bulunmuştur.

BİR CEVAP YAZ

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yorumlar (0 Yorum)

TÜRKLERDE HÜKÜMDARLIĞIN SEMBOLÜ

Kumsal Şimşek

BİR CEVAP YAZ

Diğer Yazıları

GÖNÜL GÖZÜYLE HAK DİLİYLE…

ŞAİR VE ÖLÜM (2)

ŞAİR VE ÖLÜM (1)

DÖRT SAYISININ MİSTİK YOLCULUĞU

MEZAR TAŞLARINDA ÜÇ SAYISININ ŞİFRESİ

TÜRK KÜLTÜRÜNDE TAMGALAR

KAYBOLAN DEĞERLER

ON İKİ HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ- AT

OLMAYAN TARİH BİLİNCİMİZ!

ANTALYA’DA KAYA ÇİZİMLERİ

MEZAR TAŞLARINDA ‘KANDİL’ MOTİFLERİ

BEŞİK EŞİK KEŞİK

MEZARLARDAKİ ‘EL’ SEMBOLLERİ

YOK OLAN DEĞERLERİMİZ

YUNUS DER Kİ…

İLAHİ KUDRETİ HATIRLATANLAR

KAZ AYAĞI TAMGA

SARIKIZ’IN KAZLARI

BAĞIMSIZLIĞIN SİMGESİ

YANAN AĞAÇLAR YANAN RUHLAR

CENNET DAMGASI

TÜRK KAYA ÇİZİMLERİ

OBADAN YATIRA

GEÇMİŞTEN BUGÜNE KURBAN BAYRAMI

DAĞLARIN İZİNDE-OBOO

ÖTENİN KAPISINDAKİ ESTETİK

SEKİZ KÖŞELİ YILDIZ

TÜRK MİTOLOJİSİ VE MEZAR TAŞLARI

TOPRAĞI BOL OLSUN

GÜL MOTİFİ

KUŞ SEMBOLİZMİ

SELÇUKLU YAPILARINI SÜSLEYEN VARLIKLAR

MEZAR TAŞLARINDA UZUN SAÇLARIN SIRRI

MEZAR TAŞLARINDA HURMA TASVİRLERİ

TAŞLARIN DİLİYLE GEÇMİŞİN SIRLARI

MEZAR TAŞLARINDA ‘İBRİK’ TASVİRLERİ

12 HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ - YILAN YILI

TÜRK KÜLTÜRÜNÜN SESSİZ TANIKLARI

ÇAVULDUR BOYU DAMGASI

MEZAR TAŞLARINDA ‘GÜNEŞ’ MOTİFLERİ

HER ŞEY SUSAR TAŞLAR KONUŞUR

MEZAR TAŞLARINDA MERDİVEN MOTİFLERİ

MEZARA TAHTA DİKME GELENEĞİ

KAZ AYAĞI TAMGASI

TARAK TAMGA

ZAFERİN, HÂKİMİYETİN VE KUDRETİN TEMSİLCİSİ

AĞIT VE SIĞIT ÜZERİNE NOTLAR

Mezara ters ayna bırakma geleneği

Aşkını tarihe kazımak

ESKİ TÜRKLERDE SAÇ KAVRAMI

TÜRKLERDE ÖLÜM OLGUSU

Son Yolculuk: Barktan türbeye

DİLEK AĞACI VE TEMSİLİ BEŞİK

GÜNEŞ VE AY SEMBOLİZMİ

TÜRK KÜLTÜRÜNDE ‘ÜÇ’ SAYISININ ÖNEMİ

KURT KAPANI MOTİFİ

AT TASVİRLİ MEZAR TAŞLARIMIZ

ANTALYA’NIN BAŞKURT’U

PABUÇU DAMA ATILANIN HİKÂYESİ

HER MEZAR TAŞININ ALTINDA TARİH YATAR

SAHİPSİZ MİRASA DAİR NOTLAR

KUDRETİN, HAKİMİYETİN VE ZAFERİN TEMSİLCİSİ

HIDIRELLEZ-YENİDEN DOĞUŞ

CAMİ TASVİRLİ MEZAR TAŞLARIMIZ

KROMLEKLİ YAPILARA ANTALYA’DAN BİR ÖRNEK

ATALARIMIZIN İMZALARI

ÖLÜM SANAT VE KADIN

ANTALYA’DA BİR BAŞKURT

TÜRK KADINI

TAĞRAĞ’DAN TUĞRA’YA

UMAY İNANIŞININ ANTALYA’DAKİ İZLERİ

MEZAR TAŞLARINDA BUĞDAY/BAŞAK MOTİFİ

KAYI BOYU DAMGASININ ANTALYA’DAKİ İZLERİ

AŞKINI TARİHE KAZIMAK

LALE MOTİFİNİN MEZAR TAŞLARINA YANSIMASI

12 HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ- EJDER YILI