MEZAR TAŞLARINDA ÜÇ SAYISININ ŞİFRESİ

Kumsal Şimşek

09.02.2026 - 21:09

YAYINLANMA

09.02.2026 - 21:09

YAYINLANMA

Sevgili okurlar önünden zaman zaman geçip gittiğimiz mezar taşlarının geçmişten gelen fısıltılarına kulak verdiğimiz köşemizde, bu hafta sizlerle atalarımızın sayılara ilişkin inançlarının izlerini yine mezar taşları vasıtasıyla ele alacağız.

Asıl işlevlerinin dışında zaman içinde sembolik anlamlar da kazanan sayılar mitolojik kaynaklı inançlarımıza dayanır. Özel anlamlar yüklenen ve kutlu sayılan sayılar arasında “bir, üç, dört, beş, yedi, dokuz, kırk vb.” yaygın olanlardır.

Bu saylardan biri olan “üç” sayısı İslamiyet öncesi ve İslamiyet sonrası Türk kültüründe en çok kullanılan sayılardan biri olmuştur. Şamanizm’de; üst dünya, orta dünya ve ölüler dünyası olarak ifade edilen dünya katlarını simgeler. Ayrıca öldükten sonra ruhun gün olarak ayrılış süresini ifade eder.

***

Şaman inancına sahip birçok Türk topluluğunda, bir insan öldüğü zaman, onun ruhunun üç gün içinde öldüğü yeri terk ettiğine inanılır. Anadolu’da çok eski dönemlerden günümüze bu sayıya kutsal ve uğurlu kabul edilen bir takım anlamlar yüklenmiş, gerek dini hayatta gerekse günlük yaşamda gerçekleştirilen bir takım uygulamalarda ‘üç’ün söz konusu manevi anlamlarından yararlanma yoluna gidilmiştir.

Örneğin Alevî-Bektaşî kültürüne ait dini ritüellerde üç sayısı önemlidir. Özellikle cemlerde pek çok uygulama Allah-Muhammed-Ali adına üç kez gerçekleştirilir. Benim kanaatime göre de mezar taşlarına işleniş sebebi tamamen bu inancın bir yansımasıdır.

***

Üçlü saç ayağı ile devam edelim. Töreyi (nizam, kanun, doğruluğu) sembolize eder. Kutadgu Bilig’de Yusuf Has Hacib, “töre”den söz eder. Burada ifade edilen töre; yani nizam, kanun ve doğruluk sembolü olan hükümdar üçayaklı bir tahtta oturmaktadır. Tıpkı Türk Mitolojisinde geçen Yaratılış Destanımıza göre, dünyanın yaratıldıktan sonra üç balık üzerine oturtulduğu gibi.

***

Denilebilir ki Yusuf Has Hacib’e göre “devletin üç temel yönetim işlevi” vardır. Bunlar: “asker, hazine ve adalet”tir. Yani bir devletin devamlılığı bu üç hususa önem vermesiyle sağlanır. Yine çeşitli halk inanışlarından olan, ülkemizin pek çok yerinde karşımıza çıkan yatır ve türbeler çevresinde üç kez dönmek, üç defa okuyup üflemek, muhtelif olumsuzlukları def etmek için tahtaya üç kez vurmak, isteklerin yerine gelmesi için Fatiha’yla beraber üç İhlâs okumak, tövbenin üç kez yapılması vb. uygulamalara sıkça rastlanmaktadır.

***

Keza dini söylemdeki dünya/ahiret/berzah ayırımı ile cennet/cehennem/a’raf ayırımı üçlü bir âlem tasnifidir. Tüm bunlar yanında Ramazan Bayramı 3 gündür, Kurban Bayramı’nın ilk 3 gününde kurban kesilebilir. Ayrıca ‘edeb‘i temsil eder. Hepimizin bildiği Hacı Bektaş Veli’nin ‘Eline, diline, beline sahip ol’ şeklindeki öğüdünde yer alan “el-dil-bel” üçlemesi kültürümüzün temel ahlâk kurallarını simgeler.

***

Öyle anlaşılıyor ki, kültürümüzde çok uzun zamandır varlığını koruyan bu inanışlar, sosyal hayatın içinde kullanılacak kadar sahiplenilmiş ve kutsal olmasına inanıldığından ötürü anlamlandırılmıştır. Tıpkı görseldeki mezar taşı gibi, ne dersiniz? Şayet üç günlük ömrümüz var, benden hatırlatması.

BİR CEVAP YAZ

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yorumlar (1 Yorum)

${"id":240553,"title":"MEZAR TA\u015eLARINDA \u00dc\u00c7 SAYISININ \u015e\u0130FRES\u0130","slug":"mezar-taslarinda-uc-sayisinin-sifresi","detail":"Sevgili okurlar önünden zaman zaman geçip gitti\u011fimiz mezar ta\u015flar\u0131n\u0131n geçmi\u015ften gelen f\u0131s\u0131lt\u0131lar\u0131na kulak verdi\u011fimiz kö\u015femizde, bu hafta sizlerle atalar\u0131m\u0131z\u0131n say\u0131lara ili\u015fkin inançlar\u0131n\u0131n izlerini yine mezar ta\u015flar\u0131 vas\u0131tas\u0131yla ele alaca\u011f\u0131z. <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\nAs\u0131l i\u015flevlerinin d\u0131\u015f\u0131nda zaman içinde sembolik anlamlar da kazanan say\u0131lar mitolojik kaynakl\u0131 inançlar\u0131m\u0131za dayan\u0131r. Özel anlamlar yüklenen ve kutlu say\u0131lan say\u0131lar aras\u0131nda “bir, üç, dört, be\u015f, yedi, dokuz, k\u0131rk vb.” yayg\u0131n olanlard\u0131r. <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\nBu saylardan biri olan “üç” say\u0131s\u0131 \u0130slamiyet öncesi ve \u0130slamiyet sonras\u0131 Türk kültüründe en çok kullan\u0131lan say\u0131lardan biri olmu\u015ftur. \u015eamanizm’de; üst dünya, orta dünya ve ölüler dünyas\u0131 olarak ifade edilen dünya katlar\u0131n\u0131 simgeler. Ayr\u0131ca öldükten sonra ruhun gün olarak ayr\u0131l\u0131\u015f süresini ifade eder.  <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n***<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n\u015eaman inanc\u0131na sahip birçok Türk toplulu\u011funda, bir insan öldü\u011fü zaman, onun ruhunun üç gün içinde öldü\u011fü yeri terk etti\u011fine inan\u0131l\u0131r. Anadolu’da çok eski dönemlerden günümüze bu say\u0131ya kutsal ve u\u011furlu kabul edilen bir tak\u0131m anlamlar yüklenmi\u015f, gerek dini hayatta gerekse günlük ya\u015famda gerçekle\u015ftirilen bir tak\u0131m uygulamalarda ‘üç’ün söz konusu manevi anlamlar\u0131ndan yararlanma yoluna gidilmi\u015ftir. <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\nÖrne\u011fin Alevî-Bekta\u015fî kültürüne ait dini ritüellerde üç say\u0131s\u0131 önemlidir. Özellikle cemlerde pek çok uygulama Allah-Muhammed-Ali ad\u0131na üç kez gerçekle\u015ftirilir. Benim kanaatime göre de mezar ta\u015flar\u0131na i\u015fleni\u015f sebebi tamamen bu inanc\u0131n bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n***<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\nÜçlü saç aya\u011f\u0131 ile devam edelim. Töreyi (nizam, kanun, do\u011frulu\u011fu) sembolize eder. Kutadgu Bilig’de Yusuf Has Hacib, “töre”den söz eder.  Burada ifade edilen töre;  yani nizam, kanun ve do\u011fruluk sembolü olan hükümdar üçayakl\u0131 bir tahtta oturmaktad\u0131r. T\u0131pk\u0131 Türk Mitolojisinde geçen Yarat\u0131l\u0131\u015f Destan\u0131m\u0131za göre, dünyan\u0131n yarat\u0131ld\u0131ktan sonra üç bal\u0131k üzerine oturtuldu\u011fu gibi. <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n***<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\nDenilebilir ki Yusuf Has Hacib’e göre “devletin üç temel yönetim i\u015flevi” vard\u0131r. Bunlar:  “asker, hazine ve adalet”tir. Yani bir devletin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 bu üç hususa önem vermesiyle sa\u011flan\u0131r. Yine çe\u015fitli halk inan\u0131\u015flar\u0131ndan olan, ülkemizin pek çok yerinde kar\u015f\u0131m\u0131za ç\u0131kan yat\u0131r ve türbeler çevresinde üç kez dönmek,  üç defa okuyup üflemek, muhtelif olumsuzluklar\u0131 def etmek için tahtaya üç kez vurmak, isteklerin yerine gelmesi için Fatiha’yla beraber üç \u0130hlâs okumak, tövbenin üç kez yap\u0131lmas\u0131 vb. uygulamalara s\u0131kça rastlanmaktad\u0131r. <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n***<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\nKeza dini söylemdeki dünya\/ahiret\/berzah ay\u0131r\u0131m\u0131 ile cennet\/cehennem\/a’raf ay\u0131r\u0131m\u0131 üçlü bir âlem tasnifidir. Tüm bunlar yan\u0131nda Ramazan Bayram\u0131 3 gündür, Kurban Bayram\u0131’n\u0131n ilk 3 gününde kurban kesilebilir. Ayr\u0131ca ‘edeb‘i temsil eder. Hepimizin bildi\u011fi Hac\u0131 Bekta\u015f Veli’nin ‘Eline,  diline, beline sahip ol’  \u015feklindeki ö\u011füdünde yer alan  “el-dil-bel” üçlemesi kültürümüzün temel ahlâk kurallar\u0131n\u0131 simgeler. <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n***<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\nÖyle anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, kültürümüzde çok uzun zamand\u0131r varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyan bu inan\u0131\u015flar, sosyal hayat\u0131n içinde kullan\u0131lacak kadar sahiplenilmi\u015f ve kutsal olmas\u0131na inan\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan ötürü anlamland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u0131pk\u0131 görseldeki mezar ta\u015f\u0131 gibi, ne dersiniz? \u015eayet üç günlük ömrümüz var, benden hat\u0131rlatmas\u0131.<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n <\/p>\r\n\r\n <\/p>\r\n\r\n <\/p>","images":null,"publish":0,"author_id":315,"created_at":"2026-02-09T18:09:35.000000Z","updated_at":"2026-02-09T18:09:35.000000Z","deleted_at":null,"author":{"id":315,"name":"Kumsal \u015eim\u015fek","email":"kumsal-simsek-2@liderhaber.com","email_verified_at":null,"status":3,"sortby":null,"active":0,"about":"","phone":"","avatar":"uploads\/kumsal-simsek-1745928469.png","deleted_at":null,"created_at":"2025-04-25T14:39:21.000000Z","updated_at":"2025-04-29T09:07:49.000000Z","two_factor_enabled":0,"role_name":"Yazar"}} Yaşar ANAÇ yorumu$

Yaşar ANAÇ 10 Şub 2026, 14:33

Eşsiz bilgileriniz için teşekkür ederim hocam. Saygılarımla.

MEZAR TAŞLARINDA ÜÇ SAYISININ ŞİFRESİ

Kumsal Şimşek

BİR CEVAP YAZ

Diğer Yazıları

GÖNÜL GÖZÜYLE HAK DİLİYLE…

ŞAİR VE ÖLÜM (2)

ŞAİR VE ÖLÜM (1)

DÖRT SAYISININ MİSTİK YOLCULUĞU

TÜRK KÜLTÜRÜNDE TAMGALAR

KAYBOLAN DEĞERLER

ON İKİ HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ- AT

OLMAYAN TARİH BİLİNCİMİZ!

ANTALYA’DA KAYA ÇİZİMLERİ

MEZAR TAŞLARINDA ‘KANDİL’ MOTİFLERİ

TÜRKLERDE HÜKÜMDARLIĞIN SEMBOLÜ

BEŞİK EŞİK KEŞİK

MEZARLARDAKİ ‘EL’ SEMBOLLERİ

YOK OLAN DEĞERLERİMİZ

YUNUS DER Kİ…

İLAHİ KUDRETİ HATIRLATANLAR

KAZ AYAĞI TAMGA

SARIKIZ’IN KAZLARI

BAĞIMSIZLIĞIN SİMGESİ

YANAN AĞAÇLAR YANAN RUHLAR

CENNET DAMGASI

TÜRK KAYA ÇİZİMLERİ

OBADAN YATIRA

GEÇMİŞTEN BUGÜNE KURBAN BAYRAMI

DAĞLARIN İZİNDE-OBOO

ÖTENİN KAPISINDAKİ ESTETİK

SEKİZ KÖŞELİ YILDIZ

TÜRK MİTOLOJİSİ VE MEZAR TAŞLARI

TOPRAĞI BOL OLSUN

GÜL MOTİFİ

KUŞ SEMBOLİZMİ

SELÇUKLU YAPILARINI SÜSLEYEN VARLIKLAR

MEZAR TAŞLARINDA UZUN SAÇLARIN SIRRI

MEZAR TAŞLARINDA HURMA TASVİRLERİ

TAŞLARIN DİLİYLE GEÇMİŞİN SIRLARI

MEZAR TAŞLARINDA ‘İBRİK’ TASVİRLERİ

12 HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ - YILAN YILI

TÜRK KÜLTÜRÜNÜN SESSİZ TANIKLARI

ÇAVULDUR BOYU DAMGASI

MEZAR TAŞLARINDA ‘GÜNEŞ’ MOTİFLERİ

HER ŞEY SUSAR TAŞLAR KONUŞUR

MEZAR TAŞLARINDA MERDİVEN MOTİFLERİ

MEZARA TAHTA DİKME GELENEĞİ

KAZ AYAĞI TAMGASI

TARAK TAMGA

ZAFERİN, HÂKİMİYETİN VE KUDRETİN TEMSİLCİSİ

AĞIT VE SIĞIT ÜZERİNE NOTLAR

Mezara ters ayna bırakma geleneği

Aşkını tarihe kazımak

ESKİ TÜRKLERDE SAÇ KAVRAMI

TÜRKLERDE ÖLÜM OLGUSU

Son Yolculuk: Barktan türbeye

DİLEK AĞACI VE TEMSİLİ BEŞİK

GÜNEŞ VE AY SEMBOLİZMİ

TÜRK KÜLTÜRÜNDE ‘ÜÇ’ SAYISININ ÖNEMİ

KURT KAPANI MOTİFİ

AT TASVİRLİ MEZAR TAŞLARIMIZ

ANTALYA’NIN BAŞKURT’U

PABUÇU DAMA ATILANIN HİKÂYESİ

HER MEZAR TAŞININ ALTINDA TARİH YATAR

SAHİPSİZ MİRASA DAİR NOTLAR

KUDRETİN, HAKİMİYETİN VE ZAFERİN TEMSİLCİSİ

HIDIRELLEZ-YENİDEN DOĞUŞ

CAMİ TASVİRLİ MEZAR TAŞLARIMIZ

KROMLEKLİ YAPILARA ANTALYA’DAN BİR ÖRNEK

ATALARIMIZIN İMZALARI

ÖLÜM SANAT VE KADIN

ANTALYA’DA BİR BAŞKURT

TÜRK KADINI

TAĞRAĞ’DAN TUĞRA’YA

UMAY İNANIŞININ ANTALYA’DAKİ İZLERİ

MEZAR TAŞLARINDA BUĞDAY/BAŞAK MOTİFİ

KAYI BOYU DAMGASININ ANTALYA’DAKİ İZLERİ

AŞKINI TARİHE KAZIMAK

LALE MOTİFİNİN MEZAR TAŞLARINA YANSIMASI

12 HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ- EJDER YILI