KAYBOLAN DEĞERLER

Kumsal Şimşek

13.01.2026 - 21:09

YAYINLANMA

13.01.2026 - 21:09

YAYINLANMA

Hatırlarsanız bundan birkaç sene önce “Yok Olan Değerlerimiz” başlığı ile bir yazı yazmıştım. Yazılarımı takip eden okurlarım bilirler. Üzülerek söylüyorum, artık şehir içindeki birçok damgalı/sembollü ata yadigârı mezar taşlarımız yok oldu. Sadece doğal tabiat şartlarına yenik düşmediler ki yüzyıllardır ayakta dimdik durmasını bildiler. Asıl onları yıkan yok eden; tarihinden, kültüründen, öz’ünden bihaber acımasız eller oldu.

Oysaki “manevi istirahat bahçeleri” olarak tabir edilen mezarlıklarımız ilk bakışta ince taş işçiliği ve bir kültürün özelliklerini tüm güzelliğiyle yansıtan unsurları ile dikkat çekerler. Kültürel açıdan bakıldığında onlar, ölümün kıyısına atılmış itilmiş, donmuş, basit yapılar değildir. Bana göre tarihimizin gerçek tanıklarıdır. Atalarımızın, her şeyiyle dönemini, hayata bakışlarını, sosyal yapısını yansıtan ve şehir tarihine birinci derecede kaynaklık eden belgeler olarak bize miras bırakılmıştır. Özetle onlar bir toprağın en doğal tapularıdır. Bilhassa Antalya’mızda daha çok bazı belde ve köylerimizde tüm tahribata rağmen ayakta kalan mezar taşları, sadece tarihi açıdan değil, çok değişik tip ve özellikleri bakımından ayrıca Türklerin bulundukları bütün coğrafyalarda kullandıkları ortak simge ve sembolleri de taşıdıklarından çok önemli bir konumdadır. Fakat birçok değerimize sahip çıkamadığımız gibi, kültür ve sanat tarihimiz açısından önemli olan bu tarihi belgeleri de hızla kaybetmeye devam ediyoruz. En azından bir mezarlığın “mezar taşları müzesi” olması beklenirken maalesef onlar birer “mezar taşları mezarlığı” durumundadırlar.

Günümüzde hüzün turizmi (dark tourism) adında yani mezarlık turizmi anlamına gelen yeni bir eğilim ortaya çıkmış ve özellikle Avrupa’nın pek çok yerinde tarihi mezarlıklar giderek daha fazla sayıda insan tarafından farklı amaçlarla ziyaret edilir olmuştur. Ancak ülkemizde tarihi eserlerin korunması konusunda yıllardan beri bir özensizlik, önem vermeme yaşanırken, tarihi köprülerin özellikle hanların pek çok yerde özensiz restorasyonların kurbanı olmuş durumdayken bu konuda henüz istenilen seviyede bir toplumsal farkındalık yaratılamamışken, mezarlık alanlarında koruma ve turizm ilişkisindeki dengenin sağlanabilmesi böylesine bir yas mekânı için daha hayati bir sorun teşkil eder. Bu sorunun çözümünde paydaş olabilecek sivil toplum kuruluşları ne yazık ki yok denecek kadar az sayıdadır. Mezarlıkların bakımından sorumlu bir yerel yönetim biriminin de genellikle mezarlık alanı restorasyon projesine vakit ve para harcama yapmak için fazla da hevesi yoktur. Çünkü mezarlıklar fazla da gelir getirmeyen yerler olması sebebiyle bütçe ayırmak istemez.

Şüphesiz mezarlıklar kutsal ve duygusal mekânlardır, fakat aynı zamanda kültürel-dini kimlik ile yerel kültür, sanat ve tarihin şahitleridirler. Dolayısıyla yerel ya da ulusal tarihin sürdürülebilmesi ve gelecek kuşaklara aktarılabilmesi adına kültürel mirasın bir parçası olan mezarlıkların korunması gereklidir. Birçok insan için mezar ziyaretleri dışında mezarlık alanı içerisinde yürüyüş yapmak, koşmak ve hatta içinden geçip gitmek kabul edilen bir düşünce değildir. Zira pek çok insan için mezarlık düşüncesi keder, hüzün ve matem demektir ve bundan dolayı rekreasyon mekanı olamaz. Hâlbuki mezarlıklar sahip oldukları kültürel peyzaj nitelikleri sayesinde flora ve fauna için bir barınak, tarihi bir park, bir botanik bahçesi veya yerel tarih derslerinin uygulama sahası olabilir. Tabii bunun için çeşitli sivil toplum kuruşlarının da katkısı gerekiyor diye düşünüyorum. Çünkü yukarıda bahsettiğim bir proje ile mezarlık alanının daha farklı bir kullanımını ve şehir nüfusu için bir çekim alanı olma imkânı sağlıyorsa yerel yetkililerin desteğini daha kolay kazanacaktır.

BİR CEVAP YAZ

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yorumlar (0 Yorum)

KAYBOLAN DEĞERLER

Kumsal Şimşek

BİR CEVAP YAZ

Diğer Yazıları

GÖNÜL GÖZÜYLE HAK DİLİYLE…

ŞAİR VE ÖLÜM (2)

ŞAİR VE ÖLÜM (1)

DÖRT SAYISININ MİSTİK YOLCULUĞU

MEZAR TAŞLARINDA ÜÇ SAYISININ ŞİFRESİ

TÜRK KÜLTÜRÜNDE TAMGALAR

ON İKİ HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ- AT

OLMAYAN TARİH BİLİNCİMİZ!

ANTALYA’DA KAYA ÇİZİMLERİ

MEZAR TAŞLARINDA ‘KANDİL’ MOTİFLERİ

TÜRKLERDE HÜKÜMDARLIĞIN SEMBOLÜ

BEŞİK EŞİK KEŞİK

MEZARLARDAKİ ‘EL’ SEMBOLLERİ

YOK OLAN DEĞERLERİMİZ

YUNUS DER Kİ…

İLAHİ KUDRETİ HATIRLATANLAR

KAZ AYAĞI TAMGA

SARIKIZ’IN KAZLARI

BAĞIMSIZLIĞIN SİMGESİ

YANAN AĞAÇLAR YANAN RUHLAR

CENNET DAMGASI

TÜRK KAYA ÇİZİMLERİ

OBADAN YATIRA

GEÇMİŞTEN BUGÜNE KURBAN BAYRAMI

DAĞLARIN İZİNDE-OBOO

ÖTENİN KAPISINDAKİ ESTETİK

SEKİZ KÖŞELİ YILDIZ

TÜRK MİTOLOJİSİ VE MEZAR TAŞLARI

TOPRAĞI BOL OLSUN

GÜL MOTİFİ

KUŞ SEMBOLİZMİ

SELÇUKLU YAPILARINI SÜSLEYEN VARLIKLAR

MEZAR TAŞLARINDA UZUN SAÇLARIN SIRRI

MEZAR TAŞLARINDA HURMA TASVİRLERİ

TAŞLARIN DİLİYLE GEÇMİŞİN SIRLARI

MEZAR TAŞLARINDA ‘İBRİK’ TASVİRLERİ

12 HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ - YILAN YILI

TÜRK KÜLTÜRÜNÜN SESSİZ TANIKLARI

ÇAVULDUR BOYU DAMGASI

MEZAR TAŞLARINDA ‘GÜNEŞ’ MOTİFLERİ

HER ŞEY SUSAR TAŞLAR KONUŞUR

MEZAR TAŞLARINDA MERDİVEN MOTİFLERİ

MEZARA TAHTA DİKME GELENEĞİ

KAZ AYAĞI TAMGASI

TARAK TAMGA

ZAFERİN, HÂKİMİYETİN VE KUDRETİN TEMSİLCİSİ

AĞIT VE SIĞIT ÜZERİNE NOTLAR

Mezara ters ayna bırakma geleneği

Aşkını tarihe kazımak

ESKİ TÜRKLERDE SAÇ KAVRAMI

TÜRKLERDE ÖLÜM OLGUSU

Son Yolculuk: Barktan türbeye

DİLEK AĞACI VE TEMSİLİ BEŞİK

GÜNEŞ VE AY SEMBOLİZMİ

TÜRK KÜLTÜRÜNDE ‘ÜÇ’ SAYISININ ÖNEMİ

KURT KAPANI MOTİFİ

AT TASVİRLİ MEZAR TAŞLARIMIZ

ANTALYA’NIN BAŞKURT’U

PABUÇU DAMA ATILANIN HİKÂYESİ

HER MEZAR TAŞININ ALTINDA TARİH YATAR

SAHİPSİZ MİRASA DAİR NOTLAR

KUDRETİN, HAKİMİYETİN VE ZAFERİN TEMSİLCİSİ

HIDIRELLEZ-YENİDEN DOĞUŞ

CAMİ TASVİRLİ MEZAR TAŞLARIMIZ

KROMLEKLİ YAPILARA ANTALYA’DAN BİR ÖRNEK

ATALARIMIZIN İMZALARI

ÖLÜM SANAT VE KADIN

ANTALYA’DA BİR BAŞKURT

TÜRK KADINI

TAĞRAĞ’DAN TUĞRA’YA

UMAY İNANIŞININ ANTALYA’DAKİ İZLERİ

MEZAR TAŞLARINDA BUĞDAY/BAŞAK MOTİFİ

KAYI BOYU DAMGASININ ANTALYA’DAKİ İZLERİ

AŞKINI TARİHE KAZIMAK

LALE MOTİFİNİN MEZAR TAŞLARINA YANSIMASI

12 HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ- EJDER YILI